Stofexplosies komen vaker voor dan veel werkgevers denken. In Nederland gebeuren jaarlijks tientallen incidenten waarbij fijn stof in een gesloten ruimte ontbrandt, soms met zware schade aan installaties en personeel. De ATEX richtlijn is opgezet om dit risico te beheersen en stelt eisen aan álle elektrische apparatuur in een explosiegevaarlijke omgeving, inclusief de stofzuiger. Een verkeerd ingezette industriële stofzuiger kan zelf de vonk leveren die de explosie veroorzaakt.
De ATEX richtlijn en stofwolken
ATEX is een Europese richtlijn die de plichten regelt van werkgevers en apparatuurfabrikanten in omgevingen met explosierisico. Voor stof geldt dat een wolk van fijne deeltjes onder de juiste omstandigheden net zo explosief is als een gaswolk. Voor ontbranding zijn drie factoren gelijktijdig nodig: stof in een bepaalde concentratie, voldoende zuurstof en een ontstekingsbron. Die ontstekingsbron kan een vonk, een heet oppervlak of zelfs statische ontlading zijn. Apparatuur die in zo’n omgeving werkt, moet aantoonbaar geen ontstekingsbron kunnen vormen.
Zones 20, 21 en 22
Voor stof onderscheidt ATEX drie zones. Zone 20 is een omgeving waar continu of langdurig een explosief stofmengsel aanwezig is, zoals het interieur van een silo of een filterhuis. Zone 21 is een ruimte waar onder normale werkomstandigheden af en toe een explosief mengsel kan ontstaan, denk aan een vulpunt voor poeders. Zone 22 betreft een ruimte waar dat alleen voor korte tijd kan optreden, bijvoorbeeld bij stof dat naast een productielijn neerdwarrelt. Elke zone vraagt om een eigen apparatuurklasse, en een stofzuiger die alleen geschikt is voor zone 22 mag dus niet in een zone 21 omgeving worden ingezet.
Branches waar stofexplosies voorkomen
De voedingsmiddelenindustrie is een van de risicovolste sectoren. Suiker, meel, zetmeel en melkpoeder zijn in poedervorm explosief, en bij elke productiestop ontstaat fijn stof rond doseerpunten en transportbanden. In de hout- en meubelindustrie vormt fijn zaag- of schuurstof een serieus risico, vooral bij MDF. In de chemische en farmaceutische productie spelen brandbare poeders een rol, en bij agrarische bedrijven zorgt graanstof in silo’s en op opslagvloeren voor terugkerende incidenten. In al deze sectoren is een ATEX gecertificeerde afzuiginstallatie geen optie maar een verplichting.
Tijdelijke inzet bij audits, omschakeling of incidenten
Veel bedrijven hebben een eigen ATEX afzuiging voor het continue proces, maar lopen vast op het moment dat er extra capaciteit nodig is. Denk aan een grondige reiniging vóór een veiligheidsaudit, een productieomschakeling naar een nieuwe poederlijn, of het opruimen na een storing waarbij stof in een ruimte terecht is gekomen die normaal niet als zone wordt beschouwd. Voor die momenten is het verstandig om gericht explosieveilige stofzuigers te huren met de juiste zoneclassificatie, in plaats van de eigen vaste installatie te overbelasten of te improviseren met niet-gecertificeerd materieel.
Achtergrond en specialistische ondersteuning
Een leverancier die ATEX stofzuigers in zijn assortiment heeft, opereert per definitie binnen een wereld van keuringen, classificaties en bijbehorende administratie. Rentimo is onderdeel van Atimo, een organisatie die zich richt op specialistische reinigings- en saneringsoplossingen voor de industrie. Daardoor zijn de gecertificeerde uitvoeringen, vervangende filtersets en bijbehorende documentatie direct beschikbaar, en kan vooraf overleg plaatsvinden over de juiste zoneclassificatie voor een specifieke werkplek. Voor verantwoordelijken voor proces- en bedrijfsveiligheid scheelt dat de tijd om alles zelf uit te zoeken bij een externe partij die alleen apparatuur levert zonder context.